apples

«Ένα μήλο την ημέρα τον γιατρό τον κάνει πέρα», λένε οι μαμάδες και οι γιαγιάδες όλου του κόσμου.  Είναι θρεπτικό και νόστιμο. Βρίσκεις για να καλύψεις όλα τα γούστα, κόκκινα της φωτιάς, λιγότερο κόκκινα, πορτοκαλοκίτρινα, κίτρινα, πράσινα, σκληρά, τριζάτα, μαλακά, βουτυράτα, ξινά  ή μυρωδάτα. Τα βρίσκεις παντού. Τα βρίσκεις σχεδόν πάντα και τα καταναλώνεις όπως θες. Φρέσκα σκέτα, σε φρουτοσαλάτα ή ζελέ, σε γλυκά, τάρτες, πίτες, σούπες, κομπόστες, ζαχαρωμένα ή με λιωμένη σοκολάτα, σε αλμυρές σαλάτες, μαζί με τυριά ή αλλαντικά ή γιαούρτι, για πρωινό, μεσημεριανό, δεκατιανό, απογευματινό ή βραδινό. Ακόμα και σε ξύδι (μηλόξυδο) ή σε ποτό (apple cider). Δεν χρειάζεσαι ούτε μαχαίρι ούτε πιρούνι για να το απολαύσεις, είναι ιδανικό για δίαιτα ή αν πονάει το στομαχάκι σου φτιάχνει την τέλεια κομπόστα. Θρεπτικό και ιδανικό για όλες τις ηλικίες — δεν είναι τυχαίο που τα μωρά ξεκινούν την πρώτη τους επαφή με τα φρούτα τρώγοντας μήλο που οι μαμάδες φτιάχνουν πουρέ!

Πριν αρχίσουμε να μελετάμε συνταγές (από απλά μήλα ψητά μέχρι μηλοπιτάκια και από τάρτες μέχρι…. ότι μπορείς να φανταστείς) θα μελετήσουμε λίγο αυτόν τον καρπό, εκείνον που με τη βοήθεια του «σατανικού όφεως παρέσυρε η Εύα τον Αδάμ και χάσαμε, δια παντός, τον επίγειο παράδεισο».  Όχι ότι δεν θα το κατάφερναν, χωρίς το φίδι, οι μεταγενέστεροι!!!

Μαθαίνουμε λοιπόν, από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια ότι το μήλο είναι φρούτο, καρπός, του δέντρου μηλιά (επιστ.: Μηλέα η ήμερος, λατ. Malus domestica) της οικογενείας των Ροδοειδών (Rosaceae). Είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα και ευρύτατα καλλιεργούμενα φρούτα. Το δέντρο είναι φυλλοβόλο και φτάνει τα 5-12 μέτρα ύψος με φύλλα που έχουν ελλειψοειδές σχήμα και μυτερή άκρη. Ανθίζει την άνοιξη με άσπρα άνθη (ελαφρά ροζ στην αρχή), 2.5-3.5 cm σε διάμετρο, με πέντε πέταλα. Τα φρούτα ωριμάζουν το φθινόπωρο και συνήθως έχουν διάμετρο 5-9 cm (και σπάνια μέχρι και 15 cm). Η μηλιά ήταν γνωστή από τους προϊστορικούς χρόνους, τόσο σε άγρια όσο και σε καλλιεργούμενη μορφή. Η καταγωγή της τοποθετείται στην περιοχή νότια του Καυκάσου. Το δέντρο καλλιεργείται από την αρχαιότητα στην Ασία και στην Ευρώπη. Η καλλιεργούμενη μηλιά αναφέρεται από το Θεόφραστο τον 30 αιώνα π.Χ. Το γένος malus, εκτός της κοινής μηλιάς, συμπεριλαμβάνει και άλλα είδη, μεταξύ των οποίων και τα ακόλουθα: Μalus baccata (Μ. η ραγοφόρος), Μalus fusca (Μ.η φαιά), Μalus orientalis (Μ. η ανατολική), Μalus prunifolia (Μ. η προυμνόφυλλος), Μalus pumila (Μ. η νανοφυής), Μalus sylvestris (Μηλέα η δασική), Μalus spectabilis (Μ. η έκλαμπρος). Με την ανακάλυψη του νέου κόσμου και την εγκατάσταση αποίκων πολλές ευρωπαϊκές ποικιλίες μεταφέρθηκαν στην Αμερική.

Η μηλιά είναι το πιο διαδεδομένο οπωροφόρο παγκοσμίως, αντιπροσωπεύει το 50% των φυλλοβόλων οπωροφόρων δέντρων, με παγκόσμια ετήσια παραγωγή περί τα 60 εκατομμύρια τόνους. Το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής μήλων παγκοσμίως αποτελείται από επιτραπέζιες ποικιλίες. Οι ποικιλίες πολλαπλής χρήσεως όμως αρχίζουν να γίνονται συνεχώς δημοφιλέστερες. Παλιότερα σε κάθε τόπο καλλιεργούνταν διαφορετικές ποικιλίες μήλων. Οι απαιτήσεις όμως για αυξημένη παραγωγή και υψηλή ποιότητα καρπών, συνέβαλαν στη δημιουργία και διάδοση νέων ποικιλιών που καλλιεργούνται σήμερα σε διάφορα μέρη με παρόμοιες κλιματικές συνθήκες. Οι πιο διαδεδομένες ποικιλίες είναι η Golden Delicious και οι διάφορες κόκκινες ποικιλίες Delicious αμερικανικής προέλευσης, η Mutsu ιαπωνικής προέλευσης και η Granny Smith αυστραλιανής προέλευσης. Η καλλιέργεια της μηλιάς είναι διαδεδομένη σε ολόκληρο σχεδόν τον κόσμο. Μηλεώνες βρίσκονται ακόμη και στη Σιβηρία όπου η θερμοκρασία κατά τους χειμερινούς μήνες μπορεί να πέσει στους -40 βαθμούς Κελσίου. Μέχρι το 1940 η παραγωγή μήλων στην Ελλάδα ήταν πολύ μικρή. Σήμερα η καλλιεργούμενη έκταση είναι περίπου 150.000 στρέμματα και η ετήσια παραγωγή ανέρχεται σε 350.000 τόνους, αποτελώντας τη δεύτερη σπουδαιότερη καλλιέργεια από τα φυλλοβόλα οπωροφόρα μετά τη ροδακινιά. Η καλλιέργεια της μηλιάς σε μορφή συστηματικών οπωρώνων εντοπίζεται κυρίως στην κεντρική και δυτική Μακεδονία, στη Θεσσαλία και στην Πελοπόννησο. Η μεγαλύτερη συγκέντρωση δέντρων μηλιάς βρίσκεται στην περιοχή του Βερμίου. Καλλιεργείται επίσης στους νομούς Ημαθίας, Πέλλας, Καστοριάς, Μαγνησίας, Λάρισας και Αρκαδίας.

H Μηλέα η οικιακή (Malus domestica), καθώς αναφέρεται, προήλθε από το είδος Μηλέα η χαμηλή ή Μηλέα η νανοφυής (Malus pumila), αλλά στην εξέλιξή της, όπως είναι παραδεχτό σήμερα, συνέβαλε το είδος Μηλέα η δασική (Malus sylvestris), καθώς και πολλά άλλα είδη. Σήμερα υπολογίζεται ότι υπάρχουν γύρω στις 7.5 χιλιάδες ποικιλίες μήλων.

Ιστορικά, η πρώτη παραγωγή των μήλων, μάλλον βρίσκεται στην ανατολική σημερινή Τουρκία. Η μηλιά ήταν, ίσως, το πρώτο δέντρο που καλλιεργήθηκε ενώ οι καρποί έχουν βελτιωθεί μέσα από διάφορες καλλιέργειες εδώ και χιλιάδες χρόνια. Λέγεται ότι ο Μέγας Αλέξανδρος ανακάλυψε μια ποικιλία χαμηλών δέντρων με μήλα  στο Καζακστάν το 328 π.Χ. που έφερε πίσω στη Μακεδονία. Το χειμώνα τα μήλα, που μάζευαν στα τέλη του φθινοπώρου και αποθήκευαν σε χαμηλές θερμοκρασίες, ήταν για χιλιετίες, μια σημαντική τροφή για τους λαούς της Ασίας και της Ευρώπης.

Τα μήλα εισήχθησαν στη Βόρεια Αμερική από τους αποίκους τον 17ο αιώνα, και η πρώτη μηλιά που φυτεύτηκε στην Αμερικανική Ήπειρο ήταν στην Βοστόνη από τον Αιδεσιμότατο William Blaxton το 1625.

Το μήλο κατέχει εξέχουσα θέση στις μυθολογίες των λαών, στην Ελληνική μυθολογία αλλά και στην θρησκεία.   Στην Γερμανική Μυθολογία η θεά Idunn πρόσφερε μήλα στους θεούς για να αποκτήσουν την αιώνια νεότητα. Άγγλοι ιστορικοί αναφέρουν ότι το μήλο θεωρείται το σύμβολο της γονιμότητας, κυρίως στην Νότια Αγγλία. Στην μυθολογία της Σκανδιναβίας αναφέρεται ότι η Θεά Frigg στέλνει στον Βασιλιά Rerir ένα μήλο απαντώντας στην προσευχή του προς τον θεό Odin για να αποκτήσει παιδί. Η βασίλισσα, αφού έφαγε το μήλο, απέκτησε, με καισαρική και μετά από μια εγκυμοσύνη που διήρκεσε 6 (!) χρόνια ένα γιο τον ήρωα της Σκανδιναβικής μυθολογίας Völsung.

Τα μήλα έχουν περίοπτη θέση και στη δική μας μυθολογία ξεκινώντας από τον Ηρακλή που ένας από τους άθλους του είναι να πάει στον κήπο των Εσπερίδων και να κόψει τα Χρυσά Μήλα από το Δέντρο της Ζωής που υπάρχει στη μέση του κήπου. Η Έρις, θυμώνει πολύ,όταν ανακαλύπτει ότι δεν την έχουν καλέσει στο γάμο του Πελέα και της Θέτιδος.  Σε αντίποινα ρίχνει ένα μήλο που επάνω έχει χαράξει τη λέξη Καλλίστη το οποίο διεκδικούν τρεις θεές η Ήρα, η Αθηνά και η Αφροδίτη.  Ο Πάρις, της Τροίας επιλέχθηκε για να αποφασίσει σε ποιά από τις τρεις ανήκει το μήλο. Και οι τρεις του έταξαν για να τις επιλέξει αλλά το δέλεαρ το έριξε στην ποδιά του η Αφροδίτη που του υποσχέθηκε να του φέρει στο πιάτο την Ωραία Ελένη, της Σπάρτης.  Έδωσε το μήλο στην Αφροδίτη, απέκτησε την Ωραία Ελένη, αλλά ξεκίνησε — εμμέσως — και τον Τρωικό Πόλεμο.

Έτσι,το μήλο στην Αρχαία Ελλάδα, είναι ιερό για την Αφροδίτη και το να πετάξεις ένα μήλο σε κάποιον ή κάποια είναι το σύμβολο της αγάπης σου και, αντίστοιχα, αν το πιάσεις σημαίνει ότι αποδέχεσαι αυτή την αγάπη.

Τέλος, θα θυμηθούμε ότι η Εύα πήρε τον απαγορευμένο καρπό, με την βοήθεια του σατανικού φιδιού, ένα μήλο, από το Δέντρο της Γνώσης και το έδωσε στον Αδάμ με αποτέλεσμα να χάσουμε, δια παντός τον επίγειο παράδεισο.

Ένα μέτριου μεγέθους μήλο, φρέσκο με φλούδα, περιέχει κατά μέσον όρο :

Θερμίδες 81Υδατάνθρακες 21 γρ Βιταμίνη C 8 mgΒιταμίνη Α 73 IU
Διαιτητικές ίνες 4 γρ Σίδηρο 0,25 mg
Ασβέστιο 10 mgΦωσφόρο 10 mg Νάτριο 0,00 mgΚάλιο 159 mg

Οι περιεκτικότητες αυτές είναι ενδεικτικές και μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με την ποικιλία ή το στάδιο ωριμότητας του φρούτου.

Tο μήλο έχει χαμηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες και είναι κατάλληλο για όσους κάνουν δίαιτα. Επίσης είναι καλή πηγή ινών, ειδικά αν καταναλωθεί με τη φλούδα. Περιέχει μόνο ίχνη από νάτριο και λίπη. Πέρα από τις βιταμίνες C και A περιέχει επίσης φολικό οξύ, βιοτίνη, μηλικό οξύ.

Παγκοσμίως υπάρχουν περίπου 2.000 ποικιλίες μήλων ενώ στην Ελλάδα βρίσκουμε ποικιλίες της ομάδας Red Delicious, μεταξύ των οποίων είναι η Golden Delicious (μπανανόμηλα), Red Chief, Gala, Fugi, Pink Lady, Granny Smith κ.ά. Στην Ελλάδα υπάρχουν περιοχές όπου παράγονται μήλα με το ευρωπαϊκό σύστημα της Προστατευμένης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) ή Προστατευμένης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ). Αυτά είναι τα «Μήλα Ζαγοράς Πηλίου«, τα «Μήλα Ντελίσιους Πιλαφά Τριπόλεως» και τα «Μήλα Καστοριάς«.

Η ελληνική ποικιλία Φιρίκι συναντάται ως επί το πλείστον στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές της χώρας. Πριν από 150-200 χρόνια εμφανίστηκε στο Πήλιο ένα μοναδικό στο είδος μήλο, μικρό στο μέγεθος και υπόξινο στη γεύση: το φιρίκι, το ήμερο και το άγριο (που δεν είναι εδώδιμο). Το φιρίκι είχε σημαντικά πλεονεκτήματα έναντι των υπόλοιπων ποικιλιών: ήταν ένα μήλο ανθεκτικό στις ασθένειες και με μεγάλη αντοχή μετά τη συγκομιδή. Με την έλευση όμως των καινούργιων ποικιλιών περιορίστηκε πολύ η καλλιέργειά του λόγω των μεγάλων απαιτήσεών του.

Μετά από όλα αυτά, ελπίζω να σου άνοιξα την όρεξη και την επιθυμία να επεξεργασθείς τα μήλα λίγο περισσότερο.  Έτσι, μαζί θα δούμε πολλά — γλυκίσματα, κυρίως — που θα φτιάξουμε μαζί και θα τα απολαύσεις με την οικογένεια και τους φίλους σου.

Έχω ήδη αναρτίσει τρεις ιδιαίτερες συνταγές που θα βρεις στις ενότητες «Γλυκά-Cakes» και «Φρούτα-Χυμοί-Ροφήτατα». Σου θυμίζω.  Στην πρώτη ενότητα θα βρεις την «Tatin, η ανάποδη τάρτα» και τα «Apple Brownies» ενώ στη δεύτερη έχουμε φτιάξει τραγανά «Chips μήλου»

Η επόμενη συνταγή που θα βρεις θα είναι τα απλά, απλούστατα, ψητά μήλα.  Και στη συνέχεια θα φτιάξουμε τάρτες, πιτάκια και ότι άλλο μπορείς να φανταστείς.

 

 

Advertisements